موارد تنصیف مهریه در نکاح موقت از منظر فقه و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

2 استاد گروه فقه و حقوق، جامعة‌المصطفی العالمیة، قم، ایران

3 استادیار گروه حقوق ،دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

چکیده

یکی از مسائل مربوط به مهریه در نکاح دائم و موقت، تنصیف آن در برخی موارد است؛ برای مثال هرگاه در عقد نکاح دائم، مهریه ای برای زوجه معیّن گردد، ولی این ازدواج قبل از آمیزش، به موجب طلاق منحل شود، زوجه مستحق نصف مهریه تعیین شده است. فقیهان امامیه بر این نظریه اجماع دارند؛ قانون‌گذار ایران هم به تبعیت از اجماع فقیهان در ماده 1092 قانون مدنی به آن تصریح کرده است. اما در برخی موارد همچون فوت یکی از زوجین پیش از مواقعه، ابرای مهریه از سوی زوجه و طلاق پیش از مواقعه، بارداری زوجه بدون مواقعه، وضعیت تنصیف مهردر طلاق وکالتی و طلاق عسر و حرجی و ده‌ها مسئلۀ دیگر در این رابطه بین فقیهان اختلاف‌نظر است. در نکاح موقت نیز همین مسئله محل تأمل و بررسی است و نپرداختن به آن از سوی قانون‌گذار، اسباب سردرگمی مراجع قضایی و تشتّت در آرا را فراهم آورده است. یافته پژوهش حاضر نشان می‌دهد که موارد تنصیف مهریه در نکاح موقت را می‌توان بذل مدت پیش از مواقعه، فوت پیش از مواقعه، انفساخ به سبب ارتداد، ازاله بکارت به دلیل وضع حمل بدون مواقعه و تغییر جنسیت عنوان کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
اراکى، محمدعلی. (1419 هـ). کتاب النکاح. قم: نورنگار.
اصفهانى، سیدابوالحسن. (1422 هـ). وسیلة النجاة مع حواشی الامام الخمینی. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
اعرج حسینى، سیدعمیدالدین. (1416 هـ). کنز الفوائد. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
امامى، سیدحسن. [بی‌تا]. حقوق مدنى. تهران: انتشارات اسلامیة.
بحرانی، یوسف. (1405 هـ). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
تبریزى، میرزا‌جواد. (1426 هـ). منهاج الصالحین. قم: مجمع الإمام المهدی (عج).
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1376 هـ.ش). حقوق خانواده. تهران: گنج دانش.
حائری شاه‌باغ، سیدعلی. (1376 هـ.ش). شرح قانون مدنی. تهران: گنج‌ دانش.
حسینى، سیدعمیدالدین. (1416 هـ). کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
حلّى، ابن‌ادریس. (1410 هـ). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
حلّى، جمال‌الدین. (1407 هـ). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
حلی (فخرالمحققین). محمد بن حسن بن یوسف. (1387 هـ). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
خرازی، سیدمحسن. (1379 هـ.ش). «تغییر جنسیت». قم: مجله فقه اهل‌بیت (ع). ش 23.
خمینی، سیدروح‌الله. [بی‌تا]. تحریر‌‌الوسیلة. قم: مؤسسه مطبوعات دار‌‌العلم.
خویى، سیدابوالقاسم. (1410 هـ). منهاج الصالحین. قم: مدینة العلم.
زین‌الدین، محمدامین. (1413 هـ). کلمة التقوى. قم: سیدجواد وداعى.
سبحانى، جعفر. (1415 هـ). نظام الإرث فی الشریعة الإسلامیة الغراء. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
سبحانى، جعفر. [بی‌تا]. نظام النکاح فی الشریعة الإسلامیة الغراء. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
سبزوارى، سیدعبدالأعلى. (1413 هـ). مهذّب الأحکام. قم: مؤسسة المنار.
سبزوارى، محمدباقر. (1423 هـ). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
شبیری زنجانی، سیدموسی. (1419 هـ). کتاب النکاح. قم: مؤسسه رأی‌پرداز.
شهید ثانى، زین‌الدین بن علی. (1413 هـ). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (1410 هـ). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتاب‌فروشى داورى.
شیخ طوسى، محمد بن حسن. (1400 هـ). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى. بیروت: دارالکتاب العربی.
شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1407 هـ). تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
طاهرى، حبیب‌‌الله. (1418 هـ). حقوق مدنى. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
طباطبایى، سیدتقى. (1426 هـ). مبانی منهاج الصالحین. قم: قلم الشرق.
طباطبایی حکیم، سیدمحسن. (1410 هـ). منهاج الصالحین. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
طباطبایی حکیم، سیدمحمدسعید. (1415 هـ). منهاج الصالحین. بیروت: دارالصفوة.
عاملى، سیدمحمد. (1411 هـ). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
علامه حلّى، حسن بن یوسف. (1413 هـ). قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
فاضل لنکرانى، محمد. (1422 هـ). تفصیل الشریعة (النکاح). قم: مرکز فقهى ائمه اطهار (ع).
فاضل هندی اصفهانی، محمد بن حسن. (1416 هـ). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
فیاض کابلی، محمد‌اسحاق. [بی‌تا]. منهاج الصالحین. [بی‌جا]: [بی‌نا].
قاسم‌زاده، سیدمرتضی؛ و همکاران. (1382 هـ.ش). تفسیر قانون مدنی (اسناد و اندیشه‌های حقوقی). تهران: سمت.
کاتوزیان، ناصر. (1385 هـ.ش). حقوق مدنی (خانواده). تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر. (1390 هـ.ش). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی. تهران: نشر میزان.
کرکى، علی بن حسین. (1414 هـ). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع).
کلینى، محمد بن یعقوب. (1407 هـ). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
گنجینه استفتائات قضایی(نرم‌افزار)، مرکز تحقیقات فقهی و حقوقی قوه قضاییه.
مجاهد، سیدمحمد. [بی‌تا]. کتاب المناهل. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع).
محقق داماد، سیدمصطفى. (1376 هـ.ش). بررسى فقهى حقوق خانواده (نکاح و انحلال آن). تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محقق داماد، سیدمصطفى. [بی‌تا]. بررسى فقهى حقوق خانواده (نکاح و انحلال آن). تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مدرسی یزدی، سیدعباس. (1410 هـ). نموذج فی الفقه الجعفری. قم: کتاب‌فروشی داوری.
مکارم شیرازى، ناصر. (1424 هـ). کتاب النکاح. قم: انتشارات مدرسه امام على (ع).
مکارم شیرازى، ناصر. (1418 هـ). أنوار الفقاهة (کتاب النکاح). قم: مدرسه امام علی بن ابی‌طالب (ع).
نجفی، محمدحسن. (1404 هـ). جواهرالکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
هاشمی شاهرودى، سیدمحمود؛ و دیگران. (1426 هـ). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت (ع). قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل‌بیت (ع).
وحید خراسانی، حسین. (1428 هـ). منهاج الصالحین. قم: مدرسه امام باقر (ع).