ضرورت مداخلۀ دادستان در خشونت خانگی علیه زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حقوق،واحد تهران جنوب،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه حقوق خانواده، دانشگاه جامع انقلاب اسلامی، تهران، ایران

چکیده

خشونت علیه زنان به‌مثابه پدیده‌ای اجتماعی و جرمی مبتنی بر تبعیض جنسیتی، نیازمند رویکردی جامع‌نگر و چندوجهی در شناسایی، پیشگیری و مهار است. این مهم مستلزم بهره‌گیری از طیف وسیعی از ابزارهای قهری و فرهنگی است و صیانت از کیان جامعه، در گرو حمایت از اقشار آسیب‌پذیر آن به‌ویژه زنان تجلی می‌یابد. ازآنجاکه خانواده بستری مناسب برای رشد و تعالی اعضای خود و شایسته آرامش و امنیت است، خشونت خانگی به‌مثابۀ ناهنجاری اجتماعی، نیازمند بررسی دقیق و ارائه راهکارهای پیشگیرانه مؤثر است. حفاظت از جان و سلامت زنان، ارتقای سطح عدالت اجتماعی، اجرای قوانین حمایتی فوری برای حفظ امنیت قربانیان و پیشگیری از تکرار خشونت، حمایت از قربانیان در فرایند دادرسی و جلوگیری از خشونت ثانویه، همگی ضرورت مداخله فعال دادستان را ایجاب می‌کنند. روش تحقیق این مقاله، توصیفی - تحلیلی است. مداخلۀ دادستان به‌ویژه در قالب تعقیب مستقل از شکایت، صدور قرارهای حمایتی و نظارت مستمر بر اجرای آنها، نقشی تعیین‌کننده در کاهش تکرار خشونت و افزایش سطح امنیت زنان ایفا می‌کند. بنابراین در حوزه قانون‌گذاری، خشونت خانگی علیه زنان باید همچون جرمی با جنبه عمومی و گذشت‌ناپذیر در نظر گرفته شود. این مداخله به‌ویژه با هدف پیشگیری از تکرار خشونت و حمایت از زنان آسیب‌دیده، امری ضروری تلقی می‌شود و از طریق سیاست‌هایی نظیر «تعقیب اجباری» یا «تعقیب مستقل از رضایت قربانی»، جرم‌انگاری مستقل «خشونت خانگی»، ضمانت اجراهای متناسب با قابلیت فردی‌سازی، اولویت ترمیم و جبران خسارت‌های بزه‌دیده، توقف فوری خشونت و کاهش خطر تکرار آن، بهبود روابط مختل‌شده و اصلاح و مسئولیت‌پذیری بزهکار، قابل دستیابی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
آذربایجانی، مسعود؛ و دیگران. (1383 هـ.ش). روان‌شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی. قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه (سمت).
آذری، هاجر؛ و زهرا بابازاده. (1398 هـ.ش). «حمایت از زنان بزه‌دیده خشونت جنسی خانگی در نظام عدالت کیفری ایران». مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی. دوره 29. ش 2. ص 259 - 280.
افتخاری، اصغر؛ (1378 هـ.ش). «ظرفیت طبیعی امنیت (مورد مطالعاتی: قومیت و خشونت در ایران)». فصلنامه مطالعات راهبردی. ش 5 – 6.
امین، سیدحسن. (1386 هـ.ش). تاریخ حقوق ایران. تهران: دایرةالمعارف ایران‌شناسی.
انصاری، مرتضی. (1411 هـ). مکاسب محرمه و بیع و خیارات. قم:احسن الحدیث.
بوالهری، جعفر؛ و دیگران. (1397 هـ.ش). «پیشگیری از خشونت خانگی: اجرای برنامه آزمایشی جلب حمایت در یک منطقه شهری». مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی کشور. ش 2.
بیگلربیگی، کیان. (1398 هـ.ش). «سازوکارهای رفع موانع احیای حقوق عامه در قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران». دوفصلنامه علمی حقوق بشر و شهروندی. س 4. ش 2. پیاپی 8.
خالقی، علی. (1392 هـ.ش). آیین دادرسی کیفری. تهران: انتشارات شهر دانش.
خراسانی، سمیه. (1390 هـ.ش). «علل، آثار و پیامدهای حقوقی - اجتماعی خشونت جنسی علیه زنان و دختران در خانواده (مطالعه موردی شهر تهران)». پایان‌نامه دانشگاه آزاد اسلامی.
دهخدا، علی‌اکبر. (1337 هـ.ش). لغت‌نامه. تهران: [بی‌نا].
رحمتی‌فر، سمانه. (1386 هـ.ش). «به زمامداری دستگاه قضایی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق بشر. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
زهر، هوارد. (1383 هـ.ش). کتاب کوچک عدالت ترمیمی. ترجمه: حسین غلامی. تهران: انتشارات مجد.
سازمان ملل متحد (اداره مقابله با مواد مخدر و جرم). (1398 هـ.ش). راهنمای پاسخ‌های اثربخش تعقیب قانونی به خشونت علیه زنان و دختران. ترجمه: فریبا سلیمی. تهران: خرسندی.
سازمان ملل متحد جمهوری اسلامی ایران. «اعلامیه حذف خشونت علیه زنان» (1993 م)؛ در:
ساسان‌پور، مهشید. (1394 هـ.ش). خشونت خانگی: ماهیت، علل و راهکارهای مقابله با آن. تهران: اختر.
ساقیان، محمدمهدی؛ و محسن نورپور. (1399 هـ.ش). «ارزیابی و نقد نهاد تعلیق تعقیب در حقوق کیفری ایران (با نگاهی به حقوق فرانسه)». نشریه حقوق تطبیقی. دوره 17. ش 1.
سروستان، نرگس. (1396 هـ.ش). «نگاهی به تحولات بین‌المللی اخیر برای مقابله با خشونت جنسی و خشونت خانگی علیه زنان». پایگاه تحلیلی خبری خانواده و زنان. 08/09/1396؛ در:
http://mehrkhane.Com.
شربتیان، محمدحسن. (1396 هـ.ش). «تحلیل جامعه‌شناختی خشونت علیه زنان و رابطه آن با احساس امنیت در خانه (مطالعه موردی زنان 18-54 سال شهر میانه)». پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران. دوره 6. ش 1، ص 47 - 72.
شیخ بهایی، جمال‌الدین؛ علی بهرامی‌نژاد؛ و محمد بهرامی خوشکار. (1400 هـ.ش). «خشونت خانگی علیه زنان در پرتو حقوق بشر بین‌المللی». مجله حقوق پزشکی. دوره 15. ش 56.
صالحی، محمدخلیل؛ و علی افراسیابی. (1397 هـ.ش). «جایگاه و حدود اختیارات دادستان در نظام رسیدگی کیفری ایران». فصلنامه پژوهش حقوق کیفری. س 7، ش 25، ص 191 - 230.
عاملی، زین‌الدین بن علی بن احد. (951 هـ). مسالک الافهام. ج 6. قم: مؤسسه المعارف الاسلامی.
عظیم‌زاده، شادی. (1386 هـ.ش). «علل و پیامدهای همسرآزاری». مجله علوم جنایی. ش 1. ص 35 - 68.
قاضی طباطبایی، محمود؛ علیرضا محسنی تبریزی؛ و سیدهادی مرجانی. (1383 هـ.ش). طرح ملی انواع خشونت در ایران. تهران: دفتر امور اجتماعی وزارت کشور.
قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه، (1389 هـ.ش).
قریحه، محبوبه. (1403 هـ.ش). «بررسی نقش و صلاحیت‌های نهاد دادستانی در حفظ و حقوق عامه». کنفرانس ملی حقوق و علوم اجتماعی و انسانی، روان‌شناسی و مشاوره.
محمدی‌فرد، بشری. (1398 هـ.ش). «رویکردی بر بایسته‌های اقدامات پلیس ایران در حوزه حمایت افتراقی از زنان قربانی خشونت جسمانی». پژوهش‌نامه زنان پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. س 10. ش 3.
مشهدی، علی؛ و موسی کرمی. (1399 هـ.ش). «حمایت از زنان در برابر خشونت در پرتو کنوانسیون استانبول 2011 در خصوص پیشگیری و مبارزه با خشونت علیه زنان». فصلنامه مطالعات حقوق عمومی. دوره 50. ش 2. ص 737 - 755.
معین، محمد. (1379 هـ.ش). فرهنگ فارسی معین. تهران: مؤسسه انتشاراتی امیرکبیر.
میرابیان، زهرا. (1403 هـ.ش). «نگاهی به نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در کاهش خشونت علیه زنان». پایگاه خبری خیر ایران؛ در:
Role of NGS in combatinge violence against women
میمندی، سرور. (1393 هـ.ش). «بررسی دلایل خشونت خانگی از نظر زنان خشونت‌دیده؛ مطالعه موردی: زنان مراجعه‌کننده به پزشکی قانونی و دادگاه‌های خانواده در منطقه پنج شهرداری تهران». پایان‌نامه دانشگاه آزاد اسلامی.
نادری، سمیه؛ و سمیرا نادری. (1397 هـ.ش). مطالعه تطبیقی خشونت جنسی علیه زنان (مروری بر قوانین، آثار روانی اجتماعی و شیوه‌های پیشگیری). تهران: انتشارات مجد.
نقره‌کار، محمدصالح. (1388 هـ.ش). نقش دادستان در صیانت از حقوق عامه. تهران: جنگل.
همتی، رضا. (1383 هـ.ش). «عوامل مؤثر بر خشونت مردان علیه زنان». فصلنامه رفاه اجتماعی. س 3. ش 12.
American Psychological Association. (1996). Violence and the family: Report of the American Psychological Association Presidential task force on violence and the family P. 10 Annals of Epidemiologi 12(7): 525.
Epstein, Deborah. (1999) "E_ective Inte.ention in Domestic Violence Cases:Rethinking The Role of prosecutorse, Judges and the Cou. System." Yale journal of law and Feminism, Vol 11, no. 3,
Hamilton. James)1991) the Role of the Public Prosecutor in Upholding the Rule of law,Director of Public Prosecutions,Irland.