واکاوی مبانی قرآنی و روایی پیشگیری از اعتیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه اردکان؛ یزد، ایران

2 دکترای حقوی کیفری و جرم شناسی؛ رئیس پژوهشکده مطالعات اسلامی حقوق و قضا پژوهشگاه قوه قضائیه، تهران، ایران

3 دانشیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، یزد، ایران

چکیده

اعتیاد به مواد مخدر افزون بر آسیب‌های جسمی و روانی، پیامدهای گسترده اجتماعی و اقتصادی همچون افزایش جرایم مرتبط، فقر، تکدی‌گری، اتلاف سرمایه‌های مادی و تضعیف ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی و اخلاقی را در پی دارد. بنابراین پیشگیری از اعتیاد به‌مثابۀ یکی از ضرورت‌های مهم اجتماعی، مستلزم شناسایی و کاهش زمینه‌ها و عوامل خطر است. در این میان، آموزه‌ها و باورهای مذهبی و معنوی با ایجاد امید، معنا و توان مقابله با دشواری‌های زندگی، می‌توانند در کاهش فشارهای روانی و ارتقای کیفیت زندگی به‌ویژه در افراد در معرض اعتیاد، نقش مؤثری ایفا کنند. هدف این پژوهش، تبیین و واکاوی نقش آموزه‌های تربیتی اسلام در پیشگیری از گرایش به اعتیاد است. این تحقیق با روش تحلیلی - استنادی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، آیات و روایات مرتبط را بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بسیاری از آسیب‌های اجتماعی از جمله اعتیاد، ریشه در دوره کودکی و نوجوانی دارند؛ دوره‌ای که به دلیل ویژگی‌های جسمی و روانی، زمینه بیشتری برای گرایش به رفتارهای پرخطر فراهم است. همچنین بررسی متون دینی نشان می‌دهد که اسلام با ارائه راهکارهای تربیتی پیشگیرانه، ظرفیت قابل توجهی برای کاهش گرایش به مصرف مواد مخدر دارد. بنابراین شناسایی علل گرایش به مصرف و بهره‌گیری از آموزه‌های دینی در طراحی راهبردهای پیشگیرانه، ضرورتی اساسی در مواجهه با معضل اعتیاد به شمار می‌آید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
آمدی، عبدالواحد بن محمد. [بی‌تا]. غرر الحکم و درر الکلم. ترجمه: محمدعلی انصاری. قم: دارالکتاب.
ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید. (1387 هـ). شرح نهج‌البلاغه. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414 هـ). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
اعرافی، علیرضا. (1393 هـ.ش). فقه تربیتی، مبانی و پیش‌فرض‌ها. قم: مؤسسه اشراق و عرفان.
پورحسین، رضا. (1374 هـ.ش). «ارتباط مادر با کودک»، مجله پیوند. ش 189 – 190 - 191.
حبیبی، سمیرا؛ محمدحسین فلاح؛ و مسعود عموپور. (1396 هـ.ش). «اثرات سوء کودک‌آزاری بر ویژگی‌های شخصیتی کودکان». فصلنامه مطالعات روان‌شناسی و تربیتی. دوره 3. ش 2.
حرانی، حسن بن شعبه. (1404 هـ). تحف العقول. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409 هـ). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
حسین‌آبادی، مجید. (1390 هـ.ش). «اثر‌بخشی گروه درمانی وجودی – انسان‌گرایانه بر میزان سلامت روان زندانیان و بررسی سهم عزت نفس و احساس شرم در بهبود سلامت روان». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه فردوسی مشهد.
حقیقت‌پور، حسین. (1392 هـ.ش). «جایگاه کرامت انسان در فرآیند استنباط احکام». فصلنامه فقه و مبانی حقوق دانشگاه فردوسی مشهد. ش 94.
خوشابی، کتایون؛و الهام ابوحمزه. (1402 هـ.ش). جان بالبی (نظریه دلبستگی). تهران: انتشارات دانژه.
راغب، حسین بن محمد. (1412 هـ). مفردات الفاظ القرآن. لبنان: دارالعلم - دارالشامیه.
شریف رضی، محمد بن حسین. (1411 هـ). نهج‌البلاغه. مصحح: صبحی صالح. قم: هجرت.
صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد. (1414 هـ). المحیط فی اللغه. بیروت: عالم الکتاب.
صادق‌زاده، علیرضا؛ و محمدعلی حاجی‌ده‌آبادی. (1381 هـ.ش). تربیت اسلامی. کتاب چهارم، ویژه مجموعه مقالات همایش تربیت در سیره و کلام امام علی (ع). [بی‌جا]: [بی‌نا].
صدوق، ابی‌جعفر محمد بن علی بن الحسین بن بابویه قمی. (1413 هـ). من لایحضره الفقیه. ج 2. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1374 هـ.ش). المیزان فی تفسیرالقرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه.
طبرسی، ابی‌نصر الحسن بن الفضل. (1408 هـ). مکارم الاخلاق. بیروت: دارالحوراء.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372 هـ.ش). مجمع البیان. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
طوسی، محمد بن حسن. (1407 هـ). تهذیب الاحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409 هـ). کتاب العین. قم: دارالهجره.
فلسفی، محمدتقی. (1348 هـ.ش). گفتار فلسفی، جوان از نظر عقل و احساسات. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
قبادیان، علی؛ محمدعلی حاجی‌ده‌آبادی. (1395 هـ.ش). «الگوی کنترل درونی اخلاق‌محور در سیاست‌گذاری جنایی». اسلام و مطالعات اجتماعی. دوره 3. ش 4. پیاپی 12. ص 97 - 131.
قرائتی، محسن. (1383 هـ.ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1413 هـ). الکافی. تهران: دارالکتاب الاسلامیه.
گسن، ریموند. (1370 هـ.ش). جرم‌شناسی کاربردی. ترجمه: مهدی کی‌نیا. تهران: نشر مترجم.
متقی هندی، علی بن حسام‌الدین. (1409 هـ). کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال. بیروت: مؤسسه الرساله.
مجلسی، محمدباقر. (1403 هـ). بحار الانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
محمدی ری‌شهری، محمد. (1384 هـ.ش). حکمت‌نامه جوان. ترجمه: مهدی مهریزی با همکاری احمد غلامعلی. قم: دارالحدیث.
مساواتی آذر، مجید. (1374 هـ.ش). آسیب‌شناسی اجتماعی ایران (جامعه‌شناسی انحرافات). تبریز: انتشارات نوبل.
مصطفوی، سیدمحمدکاظم. (1368 هـ.ش). مائه قاعده فقهیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
معظمی، شهلا. (1386 هـ.ش). «پیشگیری جرم‌شناختی». فصلنامه مجد. دوره 1. ش 1.
معین، محمد. (1360 هـ.ش). فرهنگ فارسی. تهران: سپهر.
نجفی ابرند‌آبادی، علی‌حسین. (1382 هـ.ش). تقریرات درس جرم‌شناسی. تدوین: مهدی سید‌زاده. قم: مجتمع آموزش عالی قم.
نوری، میرزا‌حسین. (1408 هـ). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل‌البیت (ع).
هیثمی، علی بن ابی‌بکر. (1408 هـ). مجمع الزوائد و منبع الفوائد. بیروت: دارالکتب العلمیه.