بررسی تطبیقی حقوق مالکیت فکری از منظر مذاهب فقهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق و فقه مقارن دانشگاه ادیان و مذاهب، قم

2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه دولتی قم

3 دکتری مذاهب فقهی دانشگاه ادیان و مذاهب

10.22034/ils.2024.19397.1121

چکیده

حقوق مالکیت فکری (حقوق معنوی)، اصطلاحی حقوقی به معنای حقوق شناخته شده برای پدیدآورنده هر گونه اثر فکری و غیرمادی اعم از اثر علمی و فرهنگی است. پژوهش حاضر درصدد است با روش توصیفی و تحلیلی به این سؤال اساسی پاسخ دهد که حقوق مالکیت فکری از منظر مذاهب فقهی چیست؟ نگارندگان موضوع را در دو بُعد فقه امامیه و فقه اهل سنت مورد بررسی قرار داده‌اند. در فقه امامیه برخی مخالف مالکیت فکری هستند اما بیشتر فقها موافق حقوق معنوی‌ بوده به قواعدی همچون: قاعده لاضرر و لا ضرار؛ قاعده تسلیط‌؛ عرف؛ عقل‌ و بنای‌ عقلا؛ قاعدة حفظ‌ نظام؛ حق‌ سبق‌؛ حق‌ الناس تمسک جسته‌اند. فقهای‌ اهل‌ سنت نیز در این مساله دو دیدگاه متفاوت دارند. مخالفان برای استدلال خود، "قداست علم" و "پرهیز از کتمان علم" را بیان کرده‌اند که این دلایل ناتمام است. براین اساس بیشتر فقهای اهل سنت موافق هستند و‌ بر این‌ باورند که‌ منافع‌، مال به‌ حساب می‌آید و مسأله‌ مالکیت‌ معنوی‌‌ باید از بُعد مال بررسی‌ شود تا ابعاد و زوایای‌ آن روشن‌ شود. هر یک‌ از مذاهب‌ اهل‌ سنت‌ مال را به‌ گونه‌ای‌ توصیف‌ نموده و برای‌ مال بودن ویژگی‌ هایی‌ را برشمرده‌اند. طبق قول فقه اهل سنت، مصالح مرسله اقتضا می‌کند، در حمایت از حقوق مالکیت فکری یک مصلحت عمومی وجود دارد که به همه جوامع انسانی برمی‌گردد و آن مصلحت ارزشهای فکری است که در شئون گوناگون زندگی دارای اثر می‌باشد

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Comparative study of intellectual property rights from the point of view of religious schools

نویسندگان [English]

  • ali farsimadan 1
  • Narges Zarei 2
  • Reza Sami 3
1 Assistant Professor, Department of Contemporary Law and Jurisprudence, University of Religions and Religions, Qom
2 Doctoral student of jurisprudence and fundamentals of law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Qom State University
3 Doctorate in Jurisprudence, University of Religions and Religions
چکیده [English]

Intellectual property rights (intellectual rights) is a legal term that means the rights known to the creators of any intellectual and non-material works, including scientific and cultural works. The current research tries to answer this basic question with a descriptive and analytical method, what are intellectual property rights from the point of view of religious schools? The authors have examined the issue in two dimensions, Imami jurisprudence and Sunni jurisprudence. In Imami jurisprudence, some are against intellectual property, but most of the jurists are in favor of intellectual rights, based on rules such as: the rule of no harm and no harm; the rule of appeasement; custom; Intellect and intellectual structure; system maintenance base; the right to lessons; The rights of the people have taken hold. Sunni jurists also have two different views on this issue. For their arguments, the opponents have stated "sanctity of science" and "avoidance of hiding science", which are incomplete reasons. Most jurists agree. that interests are considered property and the issue of intellectual property should be examined from the perspective of property to clarify its dimensions and angles. Each of the Ahl al-Sunnah sects have described wealth in a different way and have listed some characteristics for it to be wealth. According to Sunni jurisprudence, the interests of the sender require it, there is a general interest in protecting intellectual property rights that goes back to all human societies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Subject rights
  • intellectual property
  • jurisprudence
  • comparative jurisprudence