گفتمان حقوق  اسلامی معاصر

گفتمان حقوق اسلامی معاصر

مبنا و قلمرو جبران خسارت ناشی از ضمان درک (استحقاق) مبیع در فقه امامیه و حنفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مجتمع آموزش عالی علوم انسانی اسلامی(جامعه المصطفی العالمیه)، ایران،قم.
2 دانشیار گروه حقوق خصوصی و مالکیت فکری، دانشکده حقوق دانشگاه قم و عضو هیئت علمی مجتمع آموزش عالی علوم انسانی اسلامی، قم، ایران.
3 استادیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، مجتمع آموزش عالی علوم انسانی اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه ص، قم، ایران.
10.22034/cild.2026.24177.1247
چکیده
ضمان درک یا ضمان استحقاق مبیع، برای حفظ حقوق و منافع مشتری در عقد بیع بسیار اهمیت دارد. این ضمان بیانگر مسئولیتی است که بایع به‌موجب انتقال ملک غیر و عدم تنفیذ مالک، در برابر مشتری پیدا می‌کند و بر بنیاد آن، ملتزم به رد ثمن و جبران خسارت است. در این میان آنچه بیشتر ضرورت بررسی دارد، وضعیت خسارات به وجود آمده است. واکاوی این موضوع با روش توصیفی - تحلیلی و با رویکرد تطبیقی مورد اهتمام این پژوهش است. هدف، شناسائی مبنا و حدود مسئولیت فروشنده نسبت به جبران خسارت و یافتن وجوه اشتراک و افتراق فقه امامیه و حنفی در این زمینه است. ضمان درک در فقه امامیه ناشی از حکم شرع است. قواعد فقهی لاضرر، غرور و تسبیب، مبنای ضمان بایع نسبت به جبران خسارت را تشکیل می‌دهد. این ضمان در فقه حنفی مبتنی بر قرارداد می باشد. در فقه امامیه، ضمان بایع دامنه وسیعی دارد و شامل همه انواع خسارت می‌گردد درحالی‌که از منظر فقه حنفی قلمرو ضمان بایع به دلایلی بسیار محدود است؛ بگونه ای که جز در موارد استثنائی، اجرت عمل و منافع را شامل نمی‌گردد. وجه اشتراک دو گرایش فقهی آن است که در هردو، قابل مطالبه بودن خسارت مشروط به جهل مشتری نسبت به مال غیر بودن مبیع است.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 مهر 1405