گفتمان حقوق  اسلامی معاصر

گفتمان حقوق اسلامی معاصر

تعارض نظریه تملیک و تعهد در حقوق قراردادهای ایران: بازخوانی انتقادی مبانی فقهی و ارائه مدلی کارکردی برای قراردادهای نوین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس دانشگاه
2 دانشگاه قم
3 دانشگاه شهرکرد
10.22034/cild.2026.23986.1238
چکیده
تعارض نظریه تملیک و تعهد، بازخوانی مبانی فقهی و ارائه مدلی کاربردی از آن در قراردادهای نوین فقهی و حقوقی از مباحث مهم در حقوق قراردادهای ایران است. این پژوهش، با رویکرد تحلیلی انتقادی به بررسی تعارض میان نظریه تملیک و تعهد در حقوق قراردادهای ایران پرداخته است. مسئله محوری، تعارض قانون مدنی در ماده‌های «۱۸۳» و «338»،«466» و «795» است که به دو نظریه تملیکی و تعهدی منجرشده است. این تعارض، ریشه در فقه امامیه و حقوق فرانسه دارد، در رویه قضایی به آرای متعارض، در قراردادها به خلأهای تقنینی انجامیده است. قضات در بیع عین معین، به نظریه تملیک و در قراردادهای خدماتی و هوشمند به نظریه تعهد، گرایش دارند؛ نبود معیار واحد، امنیت حقوقی را مخدوش ساخته و باعث ریسک در ماده « ۳۸۷» گردیده و مغایرت در ماده« ۷۳۳» را فراهم نموده است. یافته‌های پژوهش حاکی از ارائه«مدل کارکردی حل تعارض» بر پایه دو مؤلفه «نوع موضوع معامله» و «اراده طرفین» بوده و این مدل، ضمن حفظ امنیت حقوقی در عقود معین، انعطاف‌پذیری لازم برای انطباق با قراردادهای هوشمند را فراهم آورده و باعث اصلاح ماده«۱۸۳»رویه قضایی هماهنگ باعصردیجیتال شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 آبان 1405