REREADING THE RULE OF ISTIMAN (ENTRUSTMENT) BASED ON A DUAL-DIMENSIONAL ANALYSIS AND THE CLASSIFICATION OF PERMISSION (IDHN)

Document Type : Original Article

Authors

1 Associate Professor, Department of Islamic Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

2 Department of Private Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

Abstract

One of the central issues in jurisprudence and civil law is the basis for the waiver of liability (Dhamān) in trust-based possession (Yad-e Amāni). This research employs a dual-dimensional analysis to demonstrate that the waiver of liability, from a Sharia perspective, stems from the insufficiency of evidence for the "Rule of Liability of Possession" (Dhamān-e Yad), while from a rational perspective, it is justified based on the logic of the owner’s "Rational Trust" (E’temād-e Oqhalā’i).
 The essence of Istiman (entrustment) lies in the reliance of possession on valid permission (Idhn). In this regard, a new classification of permission is presented: 1) Trust-creating permissive permission (independent or subordinate), which attributes the quality of "Trust" to the possession by religious decree; 2) Non-trust permissive permission, issued solely to remove the prohibition of disposal; and 3) Contract-creating permission, in which trust is a subordinate effect. This classification allows for a unified explanation of seemingly exceptional cases, such as "Possession via Void Contract" (Maqbūz bi-Aqd Fāsid) and "Property taken for examination" (Ma’khūz bi-l-Sawm). In these instances, the permission lacks the trust-based quality derived from Sharia. Accordingly, the "Rule of Liability of Possession" remains the primary principle for any control over another's property without ownership or permission; however, possession authorized by valid permission—possessing the quality of Sharia trust—is excluded from this principle. The criteria for the continuity of Istiman are the observance of the limits of permission and the avoidance of transgression (Ta’addi) and negligence (Tafrīt). Ultimately, by separating the realm of decree from the realm of justification and offering a new taxonomy of permission, this analysis grounds the jurisprudential mechanism of Istiman on an objective and rational basis, providing a clear framework for distinguishing liability from non-liability and facilitating the rereading of modern legal institutions in light of trust-based rules.

Keywords

Main Subjects

References

ابن‌ابی‌جمهور احسائی، محمد بن علی. (1410 هـ). الأقطاب الفقهیة علی مذهب الإمامیة. قم: مکتبة آیت‌الله‌العظمی المرعشی النجفی (ره).
آل‌کاشف‌الغطا، محمدحسین. (1359 هـ.ش). تحریرالمجله. تهران: مکتبه النجاح.
امامی، سیدحسن. (1403 هـ.ش). حقوق مدنی. تهران: انتشارات اسلامیه.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1402 هـ.ش). فلسفه حقوق مدنی. ج 2. تهران: گنج دانش.
حسینی مراغی، میرعبدالفتاح. (1417 هـ). العناوین الفقهیة. ج 2. قم: مؤسّسة النشر الإسلامی (تابع جماعة المدرسین).
شهیدی، مهدی. (1368 هـ.ش). حقوق مدنی (3): جزوه درسی. تهران: دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی.
الطریحی النجفی، فخرالدین. (1387 هـ.ش). مجمع البحرین و مطلع النیرین. ج 2. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
العاملی (شهید اول)، محمد بن مکی. (1400 هـ). القواعد و الفوائد. ج 1. قم: منشورات مکتبة المفید.
علی‌آبادی، علی. (1382 هـ.ش). «تمامیت فقهی قاعده استیمان». مقالات و بررسی‌ها. ش 74. ص 29 - 49.
فاضل لنکرانی، محمدجواد. (1416 هـ). القواعد الفقهیة. قم: مرکز فقهی أئمّه اطهار (ع).
فصیحی‌زاده، علیرضا. (1399 هـ.ش). اذن و آثار حقوقی آن. قم: بوستان کتاب.
کاتوزیان، ناصر. (1398 هـ.ش). وقایع حقوقی مسئولیت مدنی. تهران: گنج دانش.
کاتوزیان، ناصر. (1403 هـ.ش). دوره حقوق مدنی: عقود معین. ج 4، تهران: گنج دانش.
لطفی، اسدالله. (1378 هـ.ش). «قاعده استیمان در سقوط ضمان». دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران. ش 44. ص 91 - 121.
محقق داماد، سیدمصطفی. (1372 هـ.ش). مباحثی از اصول فقه. قم: اندیشه‌های نو در علوم اسلامی.
محقق داماد، سیدمصطفی. (1399 هـ.ش). قواعد فقه. ج 1. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مصطفوی، سیدمحمدکاظم. (1421 هـ). القواعد: مائة قاعدة فقهیة معنی و مدارکاً و مورداً. ج 1. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة.
مکارم شیرازی، ناصر. (1370 هـ.ش). القواعد الفقهیة. ج 2. قم: مدرسه علی بن ابی‌طالب (ع).
موسوی بجنوردی، سیدحسن. (1377 هـ.ش). القواعد الفقهیة. ج 4. قم: دلیل ما.
نظرپور، محمدنقی؛ و فرشته ملاکریمی. (1399 هـ.ش). «بررسی قاعده استیمان و کاربردهای آن». فصلنامه علمی اقتصاد و بانکداری اسلامی. ش 30. ص 25 - 47.
الوحید البهبهانی، محمدباقر. (1417 هـ). حاشیه مجمع الفائده و البرهان. قم: مؤسسة العلامة المجدّد الوحید البهبهانی.
یزدانیان، علیرضا. (1397 هـ.ش). حقوق مدنی: حقوق تعهدات، قواعد عمومی مسئولیت مدنی. ج 2. تهران: میزان.

Files

Share

How to cite

Statistics