A Jurisprudential Re reading of How Possession (Disposition) Terminates the Option of Fraud (Khiyār al Ghobn) – A Critique of the Unqualified Wording of Articles 450 and 451 of the Iranian Civil Code

Document Type : Original Article

Authors

1 PhD Candidate in Criminal Law and Criminology, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran

2 Assistant Professor, Department of Law, Ayatollah Boroujerdi University, Boroujerd, Iran

3 3 Professor, Department of Jurisprudence and Law, Al Mustafa International University, Qom, Iran

Abstract

Given that the general rule in contracts is that they are binding (luzūm), Iranian civil law has laid out how the instability caused by optional rights (khiyārāt) can come to an end—including through the act of possession or disposition (tasarruf). Articles 450 and 451 state this in quite broad terms, treating disposition as a factor that terminates the right of rescission across the board. That means it applies to all kinds of khiyār, including the option of fraud (khiyār al‑ghobn). However, when you dig into the foundations of Imamiyya jurisprudence, it becomes clear that whether disposition actually terminates the option of fraud isn't so straightforward—it's not an absolute, one‑size‑fits‑all rule. This study uses a descriptive‑analytical method and draws on jurisprudential sources to examine the role of disposition in a contract that's become unstable due to fraud (ghobn). It then critiques the unqualified wording of the two articles mentioned above. The findings suggest that when the defrauded party (maghbūn) engages in disposition after becoming aware of the fraud, that alone doesn't cause the option to lapse—unless, of course, the act is generally understood as indicating satisfaction with the transaction and an actual waiver of the option. As for dispositions that happen before the party learns of the fraud, their effect on whether the option survives depends on a couple of things: the type of disposition (whether it transfers ownership of the property out of the person's hands or simply alters the asset itself) and the underlying basis for recognizing the option in the first place (whether that's the rule of lā ḍarar, an implied condition, or consensus). The overall conclusion? Generalizing the terminating effect of disposition to every possible scenario under the option of fraud just doesn't square with the jurisprudential foundations of this particular khiyār. That means Articles 450 and 451 of the Civil Code need to be reconsidered and given more detailed legislative treatment.

Keywords

Main Subjects

References

ابن منظور، ابو الفضل، جمال الدین، محمد بن مکرم‌. (1414هـ) لسان العرب، چاپ سوّم، بیروت، دارالتفکر.
امامی، سیدحسن. (1393 هـ.ش). حقوق مدنی. تهران: انتشارات اسلامیه.
انصاری، شیخ مرتضی. (1428 هـ). کتاب المکاسب. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
بیگدلی، عطاء‌الله. (1389 هـ.ش). «اسقاط خیارات در حقوق ایران و فقه امامیه». پژوهش‌نامه حقوق اسلامی. دوره 11. ش 31. ص 191 – 243.
ترحینی عاملی، سیدمحمدحسن. (1427 هـ). الزبدة الفقهیه فی شرح الروضه الفقهیه. قم: دارالفقه.
حائری، سیدعلی. (1387 هـ.ش). شرح قانون مدنی، تهران: گنج دانش.
حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر. (1413 هـ). ارشاد الاذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر. (1413 هـ). قواعد الاحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر. (1411 هـ ). تبصرة المتعلمین فی الاحکام الدین. تهران: مؤسسه چاپ و نشر.
حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر. (1414 هـ). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر. (1420 هـ). تحریرالاحکام. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر. (1413 هـ). مختلف الشیعه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر. (1412 هـ). منتهی المطلب فی‌ تحقیق المذهب. مشهد: مجمع البحوث الاسلامی.
حلی (محقق حلی)، جعفر بن حسن. (1388 هـ.ش). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. تهران: پاسدار اسلام.
حلی (محقق حلی)، جعفر بن حسن. [1418هـ]. مختصر النافع فی فقه الامامیه. قم: مؤسسه المطبوعات الدینیه.
حلی ابن‌ادریس، محمد بن احمد. (1410 هـ). سرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: مؤسسه نشر الاسلامی.
حلی، جمال‌الدین. (1407 هـ). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حلی، مقداد بن عبدالله (فاضل مقداد). (1404 هـ). التنقیح الرائح لمختصر النافع. قم: کتابخانه مرعشی.
خویی، سیدابوالقاسم. (1428 هـ). التنقیح فی شرح المکاسب (موسوعه الامام الخویی). قم: انتشارات الامام الخویی.
راغب، اصفهانی، حسین بن محمد، (1412 هـ) مفردات الفاظ قرآن، بیروت: دار العلم- الدار الشامیة.
رشتی، میرزا حبیب‌الله. (1407 هـ). فقه الامامیه، قسم الخیارات. قم: کتابفروشی داوری.
زهره (حلبی)، حمزة بن علی حسینی. (1417 هـ). غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
سیستانی، سیدعلی. (1417 هـ). منهاج الصالحین. قم: دفتر آیت‌الله سیستانی.
شیرازی، سیدمحمدحسینی. [بی‌تا]. ایصال الطالب الی المکاسب. تهران: منشورات اعلمی.
صیمری، مفلح بن حسن. (1420 هـ). غایة المرام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دارالهادی.
طوسی ابوجعفر، محمد بن حسن. (1387 هـ). المبسوط فی فقه الامامیه. قم: المکتبة المرتضویه.
طوسی ابوجعفر، محمد بن حسن. (1407 هـ). کتاب الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عاملی (شهید اول). محمد بن مکی. (1419 هـ). فوائد القواعد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی. (1410 هـ). لمعة الدمشقیه فی الفقه الامامیه. بیروت: دارالتراث - دارالاسلامیه.
عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی. (1414 هـ). غایة المراد فی شرح نُکت الارشاد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی. (1417 هـ). الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی. (1413 هـ). مسالک الافهام فی شرح شرایع الاسلام. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة.
عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی. (1414 هـ). حاشیه الارشاد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی. (1424 هـ). الروضة البهیه فی شرح لمعة الدمشقیه. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
عبده بروجردی، محمد. (1380 هـ.ش). حقوق مدنی. تهران: گنج دانش.
فیض کاشانی، ملامحسن. [بی‌تا]. مفاتیح الشرائع. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی.
کاتوزیان، ناصر. (1386 هـ.ش). حقوق مدنی (دوره مقدماتی). تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر. (1387 هـ.ش). قانون مدنی در نظم حقوق کنونی. تهران: نشر میزان.
کاتوزیان، ناصر. (1394 هـ.ش). اعمال حقوقی (قرارداد - ایقاع). تهران: شرکت سهامی انتشار.
کرکی، علی بن حسین. (1414 هـ). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
کلینی، محمد بن یعقوب. (1429 هـ). الکافی. قم: دارالحدیث.
مامقانی، محمدحسن. [بی‌تا]. غایة الآمال فی شرح الکتاب المکاسب. قم: مجمع الذخایر الاسلامیه.
معظمی گودرزی، مهدی. (1404 هـ.ش). «نقش تصرف در بیع شرط، با نگاه انتقادی به ماده 460 ق.م». آموزه‌های فقه مدنی. دوره 17. ش 31. ص 239 - 259.
معظمی گودرزی، مهدی؛ و احمد دیلمی. (1403 هـ.ش). «نقش "تصرف" در عقد متزلزل به موجب خیار مجلس (نقدی بر مواد 450 و 451 ق.م)». مجله فقه مدنی. دوره 16. ش 29. ص 227 - 251.
نایینی، میرزا محمدحسین. (1373 هـ). منیه الطالب فی حاشیه المکاسب. تهران: مکتبه المحمدیه.
نجفی، محمدحسن. (1439 هـ). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
نراقی، ملااحمد بن محمد مهدی. (1415 هـ). مستند الشیعه فی احکام الشریعه. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
یزدی، سیدمحمد کاظم. (1421 هـ). حاشیه المکاسب. قم: مؤسسه اسماعیلیان.

Files

Share

How to cite

Statistics