Subject-Matter or Instrumental Status of Ejaculation in the Establishment of Lineage: A Reflection on the Jurisprudential and Legal Foundations of Attributing a Child to the Owner of the Marital Bed

Document Type : Original Article

Authors

1 Assistant Professor, Department of Islamic Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran

2 .M.A. Student in Family Law, Imam Sadiq University, Tehran, Iran

3 M.A. Student in Judicial Sciences, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran

Abstract

Lineage (nasab) occupies a central position in Imami jurisprudence and Iranian law, with many rulings of family law resting upon it. One of the foundational questions in this field concerns the nature of the relationship between ejaculation and the attribution of a child to the owner of the marital bed. Using a descriptive-analytical method and drawing on authoritative jurisprudential and legal sources, this study seeks to answer the question of whether ejaculation constitutes the subject-matter (mawzu'iyyat) of the establishment of lineage, or whether it merely serves as an instrumental means (tariqiyyat) for ascertaining another matter—namely, the formation of the child from the husband's semen. An examination of the concept of lineage in the writings of Imami jurists shows that they have regarded lineage as a conventional (i'tibari) designation grounded in a genetic (takwini) connection, the constitutive element of which is “formation from semen,” rather than “the act of ejaculation” itself. Analysis of the language of the legal proofs—including Qur'anic verses, hadiths, and the rule of the marital bed (“the child belongs to the [owner of the] bed”)—likewise supports the conclusion that the Lawgiver, in establishing the rulings of lineage, had regard to the genetic reality of creation. Accordingly, what has been made the subject of the ruling is the originating substance of creation (semen), while ejaculation, as the predominant means for the realization of this matter, functions instrumentally rather than as the subject-matter itself. This understanding is consistent with the view held by a number of early jurists, who accepted that penetration without ejaculation suffices and considered it adequate for the operation of the rule of the marital bed. By contrast, the view of those who hold ejaculation to be a condition is less consistent with the apparent sense of the proofs and with the genetic foundation of lineage. Accepting the instrumental status of ejaculation, in addition to resolving certain conflicts among the opinions of jurists, also provides a jurisprudential basis for justifying new methods of reproduction such as artificial insemination, and is more consistent with the general principles of the Iranian legal system, which has adopted the rule of the marital bed as a legal presumption.

Keywords

Main Subjects


قرآن کریم
ابوصالح حلبی، تقی بن نجم. [بی‌تا]. الکافی فی الفقه. محقق: رضا استادی. اصفهان: مکتبه الامام امیرالمؤمنین علی (ع).
آخوند خراسانی، محمدکاظم. [بی‌تا]. کفایة الأصول. تهران: اسلامیه.
انصاری، مرتضی بن محمدامین. (۱۴۱۱ هـ). کتاب المکاسب. قم: دارالذخائر.
بجنوردی، حسن. (۱۴۱۹ هـ). القواعد الفقهیه. محقق: مهدی مهریزی، مهدی و محمدحسین درایتی. قم: نشر الهادی.
البحرانی، یوسف بن احمد. (۱۴۰۵ هـ). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۴۰۳ هـ.ش). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۳۷۴ هـ.ش). وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۱۶ هـ). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث.
الحسینی العاملی، محمدجواد. [بی‌تا]. مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه. [بی‌جا]: [بی‌نا].
حلی، جعفربن حسن. (۱۴۰۸ هـ). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
حلی، محمد بن حسن. (۱۳۷۸ هـ). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات قواعد. قم: مؤسسة اسماعیلیان.
خمینی، سیدروح‌الله. (۱۳۸۸ هـ.ش). تحریر الوسیلة. مترجم: علی اسلامی و محمد قاضی‌زاده. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۹۰ هـ.ش). لغت‌نامه: فرهنگ متوسط دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
ذهنی تهرانی، محمدجواد. (۱۳۶۶ هـ.ش). المباحث الفقیه فی شرح الروضة البهیة. قم: وجدانی.
زاهدیان، رضا؛ و طناز رضانیا. (۱۳۹۴ هـ.ش). «چالش‌های اثبات نسب از طریق اماره فراش در روش‌های کمک باروری». وکیل مدافع. ش ۱۴.
سبزواری، محمدباقر. (۱۳۸۱ هـ.ش). کفایه الاحکام. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
شبیری زنجانی، موسی. [بی‌تا]. کتاب النکاح. قم: مؤسسه پژوهشی رأی‌پرداز.
شربتیان، محمود؛ و مریم سعادت دورابی. (۱۳۹۷ هـ.ش). «نقش آزمایش دی‌ان‌ای در اثبات تعیین نسب و رابطۀ آن با اماره فراش». مطالعات علوم سیاسی،حقوق و فقه. ش ۴.
شیروی، عبدالحسین. (۱۳۹۵ هـ.ش). حقوق خانواده. تهران: سمت.
صفایی، سیدحسین؛ و اسدالله امامی. (۱۴۰۲ هـ.ش). مختصر حقوق خانواده. تهران: میزان.
طباطبایی حائری، علی بن محمد علی. (۱۴۱۸ هـ). ریاض المسائل. قم: مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث.
طباطبایی، محمدحسن. (۱۳۷۸ هـ.ش). تفسیر المیزان. مترجم: محمدباقر موسوی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۶۷ هـ.ش). ترجمه تفسیر مجمع البیان. مترجم: رضا ستوده و همکاران. تهران: فراهانی.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۸۷ هـ). المبسوط. محقق: محمدباقر بهبودی. تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء الاثار جعفریه.
عاملی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۰ هـ). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. محقق: محمد کلانتر. قم: مکتبة الداوری.
عاملی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۲ هـ). الروضة البهیة فی شرح اللمعه الدمشقیه. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
عاملی، محمد بن مکى‌. (۱۴۰۰ هـ). القواعد و الفوائد‌. قم: کتابفروشی مفید.
فاضل موحدی لنکرانی، محمد. (۱۳۷۷ هـ.ش). سیر کاملی در اصول فقه. گردآورنده: محمد دادستان. قم: فیضیه.
فاضل هندی، محمد بن حسن. (۱۴۰۵ هـ). کشف اللثام عن حدود قواعد الأحکام. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله مرعشی نجفی.
کاتوزیان، امیرناصر. (۱۴۰۲ هـ.ش). دوره مقدماتی حقوق مدنی خانواده. تهران. میزان.
کاظمی نافچی، محمدرضا؛ و نیلوفر پندار. (۱۴۰۲ هـ.ش). «چالش حقوقی ثبت ولادت ناشی از روش‌های کمک باروری (رحم اجاره‌ای)». علوم انسانی و اسلامی در هزاره سوم. ش ۱.
کرکی، علی بن حسین. (۱۴۱۴ هـ). کتاب رسائل. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع).
کریمی، عباس. (۱۳۹۷ هـ.ش). چهل گفتار حقوقی. تهران: دادگستر.
محقق داماد، مریم السادات؛ و فرزانه شفیعی‌زاده. (۱۴۰۲ هـ.ش). بررسی فقهی و حقوقی انواع تلقیح مصنوعی و قرابت‌های ناشی از آن. تهران: نوین آیین.
مرتضوی، عبدالحمید. (۱۴۰۴ هـ.ش). آیین دادرسی تحلیلی دعاوی خانوادگی با تکیه بر آراء قضائی. تهران: قوه قضاییه.
مروج، حسین. (۱۳۹۷ هـ.ش). اصطلاحات فقهی. قم: بخشایش.
معاونت آموزش قوه قضاییه. (۱۳۸۸ هـ.ش). رویه قضایی دادگاه های ایران در ارتباط با دادگاه خانواده. تهران: جنگل.
مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ هـ). المقنعه. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
مقدّس اردبیلی، احمد بن محمد. [بی‌تا]. مجمع الفائدة والبرهان فی شرح ارشاد و الاذهان. قم: جامعه مدرسین.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۲۴ هـ). کتاب النکاح. گردآورنده: محمدرضا حامدی. قم: مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب (ع).
مکارم شیرازی، ناصر؛ و جمعی از فضلا و دانشمندان. (۱۳۸۶ هـ.ش).تفسیر نمونه. تهران: دارالکتاب الاسلامیه.
موسوی عاملی، محمد بن علی. [بی‌تا]. مدارک الأحکام فی شرح شرائع الإسلام. مشهد مقدس: مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث.
نجفی، محمدحسن. (۱۴۱۷ هـ). معجم فقه جواهر. بیروت:دارإحیاء التراث العربی.
هاشمی شاهرودی، محمود. (۱۳۸۲ هـ.ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت (ع). قم: مؤسسة دائرة‌المعارف اسلامی بر مذهب اهل‌بیت (ع).
یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم. (۱۴۱۴ هـ). العروه الوثقی. قم: کتابفروشی داوری.