A JURISPRUDENTIAL AND LEGAL VALIDATION OF THE EFFECT OF A SMART AGENT’S ACTS ON THE PRINCIPAL’S OBLIGATIONS

Document Type : Original Article

Authors

1 Associate Professor, Department of Intellectual Property Law, University of Qom, Qom, Iran

2 Assistant Professor, Department of Law, Al-Mustafa International Research Institute, Qom, Iran

3 Ph.D. Candidate in Private Law, Al-Mustafa International University, Qom, Iran

Abstract

In the contemporary era, with the expansion of smart technologies and the growing volume of transactions, the use of “smart agents” for concluding contracts has become widespread among merchants and companies. The central question of this research is the examination of the legal validity of contracts concluded by such agents and an analysis of the effect of their acts on the principal’s obligations, given the argument that these tools lack independent human volition. Employing a descriptive-analytical method and library-based data collection, this study concludes that the validity of such contracts can be justified by recourse to juristic and legal evidence. From a legal standpoint, several theories have been advanced, including the “non-necessity of specific intent,” the “unilateral offer,” the “conferral of legal personality on the smart agent,” and the “doctrine of apparent authority.” While critiquing these four views, the author proposes a new theory titled “delegated extended will,” arguing that it can be used to justify the effect of the acts of a smart contractual agent. In the domain of fiqh as well, criteria such as the “negation of hardship and difficulty” (nafy-e 'usr wa haraj), the principle of “authority/dominion” (sultanah), and the “newly arisen conduct of rational persons” (sirah mustahdithah) are identified as grounding the legitimacy and effectiveness of a smart agent’s acts upon the principal’s obligations.

Keywords

Main Subjects

References

قرآن کریم
ابراهیم، خالد ممدوح. (2006 م). ابرام العقد الکترونیکی. اسکندریه: درالفکر الجامی.
ابن‌ابی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین. (1405 هـ). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. تصحیح: مجتبی عراقی. قم: دارسیدالشهدا للنشر.
آشتیانى، میرزا محمد‌حسن بن جعفر. (1425 هـ). الرسائل التسع. قم: انتشارات زهیر - کنگره علامه آشتیانى.
اصفهانی کمپانی، محمدحسین. (1418 هـ). حاشیه المکاسب. قم: انوار‌الهدی.
اصول حقوق قراردادهای اروپایی.
اصول قراردادهای تجاری بین‌المللی.
امیری قائم‌مقام، عبدالمجید. (1378 هـ.ش). حقوق تعهدات. تهران: میزان.
ایروانى، باقر. (1426 هـ). دروس تمهیدیة فی القواعد الفقهیة. قم: دارالفقه للطباعة و النشر.
بجنوردى، سیدحسن بن آقا‌بزرگ موسوى. (1419 هـ). القواعد الفقهیة. قم: نشر الهادی.
بجنوردى، سیدمحمدموسوى. (1401 هـ). قواعد فقهیه. تهران: مؤسسه عروج.
الجصاص الحنفی، احمد بن علی ابو‌بکر الرازی. (1431 هـ). شرح مختصر الطحاوی. المحقق: عصمت‌الله عنایت‌الله محمد، سائد بکداش، محمد عبید‌الله خان و زینب محمد‌حسن فلاتة. [بی‌جا]: دارالبشائر الإسلامیة – و دار‌السراج.
جمعى از مؤلفان. [بی‌تا]. مجله فقه اهل‌بیت (ع). قم: مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل‌بیت (ع).
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409 هـ). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
حکیم، سیدمحسن طباطبایى. [بی‌تا]. نهج الفقاهة. قم: انتشارات 22 بهمن.
خمینى، سیدمصطفى موسوى. (1418 هـ). دروس الأعلام و نقدها. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (قدس سره).
الدسوقی، ابراهیم. (2003 م). الجوانب القانونیه للتعامالت الألکترونیه. کویت: مجلس النشر العلمی.
رضایی، علی. (1387 هـ.ش). حقوق تجارت الکترونیکی. تهران: نشر میزان.
الزَّبِیدِی الیمنی الحنفی، ابوبکر بن علی بن محمد الحدادی العبادی. (1322 هـ). الجوهرة النیرة. [بی‌جا]: المطبعة الخیریة.
شیروی، عبدالحسین. (1398 هـ.ش). حقوق تجارت بین‌الملل. تهران: انتشارات سمت.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1397 هـ). تفسیر المیزان. بیروت: دارالکتب الإسلامیه.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1417 هـ). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.
طبرسی، فضل بن حسن. (1373 هـ.ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
علیدوست، ابوالقاسم. (1395 هـ.ش). ادله عام روایی فقه و حقوق قراردادها. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
قانون تجارت الکترونیک.
قانون تجارت.
قانون متحد‌الشکل تجاری آمریکا.
قانون مدنی.
کاتوزیان، ناصر. (1380 هـ.ش). حقوق مدنی، قواعد عمومی قراردادها. تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاشف‌الغطا، شیخ حسن. (1373 هـ). تحریر المجله. نجف اشرف: دارالمکتبه المرتضویه.
کریمی، سحر. (1393 هـ.ش). کنوانسیون استفاده از ارتباط الکترنیکی در قراردادهای بین‌المللی. تهران: نشر میزان.
کشوری، عیسی. (1390 هـ.ش). قاعده عسر و حرج؛ مطالعه تطبیقی کاربرد قواعد فقه در حقوق. تهران: جاودانه.
کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد استفاده از ارتباطات الکترونیکی.
گیلانى فومنى، محمدتقى بهجت. (1428 هـ). استفتاءات. قم: دفتر حضرت آیة الله بهجت.
مجلسی، محمدباقر. (1403 هـ). بحار الأنوار. بیروت: داراإحیا تراث العربی.
محقق داماد، سیدمصطفی. (1387 هـ.ش). بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح وانحلال آن. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محمدی، مرتضی. (1393 هـ.ش). انعقاد قراردادهای الکترونیکی؛ مطالعه تطبیقی در فقه اسلامی، حقوق ایران و کنوانسیون 2005 ژنو. قم: دانشگاه مفید.
مراغى، سیدمیرعبد‌الفتاح بن على حسینى. (1417 هـ). العناوین الفقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مصطفوى، سیدمحمدکاظم. (1421 هـ). مائة قاعدة فقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مکارم شیرازى، ناصر. (1427 هـ). دائرة المعارف فقه مقارن. قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابى‌طالب (ع).
میرمحمدی، ابوالفضل. (1367 هـ.ش). حقوق خانواده. تهران: نشر علوم اسلامی.
نراقى، مولى احمد بن محمدمهدى. (1417 هـ). عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
Chopra, S. and L. White(2009), Artificial Agents and the Contracting Problem: A Solutionvia an Agency Analysis, , University of Illinois Journal of Law Technology & Policy;
Nielsen ,Ruth,Soren Sandfeld Jacobsen, Jan Trzaskowks(2004), EU Electronic commerce contract,Denmark, Diof Publishing, first edition;
Weitzenboeck, E.M.(2001), Electronic Agents and the Formation of Contract, International Journal of Law and Information Technology;
Nathalie A. Smuha(2025), The Cambridge Handbook of the Law, Ethics and Policy of Artificial Intelligence,CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS;
Fotheringham, K., & Smith, H. (2024). Accidental injustice: Healthcare AI legal responsi bility must be prospectively planned prior to its adoption. Future Healthcare Journal, 11(3).
 
Contemporary Islamic Law Debate
Volume 3, Issue 6 - Serial Number 6
August 2026
Pages 345-374

Files

Share

How to cite

Statistics