Feasibility Study of the Rescission of Rescission (Iqālat al Iqālah) in Jurisprudence, Statutory Law, and Judicial Practice

Document Type : Original Article

Author

PhD Candidate in Private Law, University of Judicial Sciences and administrative Services, Tehran, Iran

Abstract

Rescission (iqālah), as a legal act, brings an existing contract to an end and dissolves it through mutual consent and agreement between the parties. However, when it comes to whether it's possible to agree to undo that rescission—in other words, "the rescission of rescission" (iqālat al‑iqālah)—or to unilaterally terminate the rescission, there are differing opinions among Islamic schools of thought and within statutory law. On the one hand, some jurists and legal scholars believe that once rescission is executed, the original contract is completely extinguished and can't be revived. Based on this view, they don't consider the rescission of rescission to be valid, arguing that after the contract is dissolved, no legal effects remain that could be restored. The same reasoning is applied to the termination (faskh) of rescission. The dominant view among legal scholars also rests on this foundation: that neither the rescission of rescission nor the termination of rescission can be accepted as valid legal acts. On the other hand, another group, drawing on the principle of party autonomy and freedom of will, argues that the rescission of rescission and the termination of rescission are both possible and valid. They believe that the will of the parties, as the very foundation of contracts, can still operate even after rescission, and that the parties can, through a fresh agreement, reinstate the original contract. This article, using a descriptive‑analytical method and drawing on library sources, examines the views of both groups. After reviewing the arguments from each side, the conclusion reached is that backing out of a rescission—whether we call it rescission of rescission or termination of rescission—does not pose any problem under legal principles and customary understanding, and can indeed be considered a valid legal act.

Keywords

Main Subjects

References

ابن‌قدامه، عبدالله بن احمد. (۱۴۱۷ هـ). المغنی. تحقیق: عبدالفتاح محمد حلو؛ و عبدالله بن عبدالمحسن ترکی. ریاض: دارعالم الکتب.
اسماعیلی، محسن؛ و امیرعباس عسکری. (1403 هـ.ش). «تبیین امکان تأثیر قرارداد نسبت به گذشته در پرتو نظریه اعتباریات علامه طباطبایی». مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق. دوره 18. ش 49. ص 89 - 114.
اسماعیلی، محسن؛ و علی مهاجرانی. (1395 هـ.ش). «ماهیت و الگوی تعریف در مفاهیم حقوقی». پژوهش‌نامه حقوق اسلامی. دوره 17. ش 1. ص 27 - 49.
آل‌کاشف‌الغطا، محمدحسین. (۱۴۳۲ هـ). تحریر المجلة. تحقیق: محمدمهدی آصفی و محمد ساعدی؛ تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیة.
باز، سلیم‌. [بی‌تا]. شرح المجلة. ج ۱ - ۲. بیروت: دارالکتب العلمیة.
بهجت، محمدتقی و اصفهانی، ابوالحسن‏. （۱۴۲۳ه.ق）‏. وسیلة النجاة . ج 1. قم - ایران: شفق.
بروجردی نجفی، محمدتقی؛ و ضیاء‌الدین عراقی. (۱۴۱۷ هـ). نهایة الأفکار. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم مؤسسة النشر الإسلامی.
جناتی، محمدابراهیم. (1374 هـ.ش). ادوار فقه و کیفیت بیان آن. تهران: کیهان.
حسینی، سیدمحمد؛ معین غلامعلی‌پور؛ و فاطمه نجیب‌زاده. (1401 هـ.ش). «درآمدی بر قاعده فقهی الساقط لایعود». دوفصلنامه فقه مقارن. دوره 10. ش 20. ص 227 - 253.
خالقی، نرگس؛ مهدی شهابی؛ و علیرضا فصیحی‌زاده. (1400 هـ.ش). «تحلیل چگونگی تأثیرپذیری اعتبار قراردادی از واقعیت؛ تأملی بر نوع ارتباط اعتبار و واقعیت تجربی - اجتماعی در حقوق». پژوهش‌نامه حقوق اسلامی. دوره 22. ش 1. ص 73 - 90.
خدابخشی، عبدالله. (1393 هـ.ش). «نقد رأی با موضوع فسخ اقالۀ اقاله»؛ در:
  https://dadyad.ir/%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D9%81%D8%B3%D8%AE%D9%90-%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%8C-%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%82%D8%A7/
دریائی، رضا. (1403 هـ.ش). «نقش "اعتباری" دانستن حقوق خصوصی در حل چالش‌های آن». آموزه‌های فقه مدنی. دوره 16. ش 30. ص 61 - 88.
رافعی، عبدالکریم بن محمد. [بی‌تا]. فتح العزیزفی شرح الوجیز. بیروت: مطبعه دارالفکر.
الروحانی، السیدمحمدصادق. [بی‌تا]. کتابخانه مدرسه فقاهت.
زین‌الدین، محمدامین. [بی‌تا]. کلمه التقوی. ج ۴. چ 3. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
سبزواری. سیدعبدالعلی. (1413 هـ). مهذب األحکام فی بیان الحلال والحرام. ج 18. چ 4. قم: السید عبدالاعلی سبزواری.
سرخسی، محمد بن احمد. [بی‌تا]. المبسوط. بیروت: دارالمعرفة.
شهیدی، مهدی. (1385 هـ.ش). سقوط تعهدات. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
شهید ثانی، زین‌‌الدین بن علی؛ محقق حلی، جعفر بن حسن؛ و بنیاد معارف اسلامی. (۱۴۱۳ه.ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. ج1. قم - ایران: بنیاد معارف اسلامی.
شیخ الطوسی، محمد بن حسن. [بی‌تا]. الخلاف. ج 3. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
صادقی‌مقدم، محمدحسن؛ علی ساعت‌چی؛ و هادی شعبانی کندسری. (1394 هـ.ش). «جریان خیارات در اقاله». آموزه‌های فقه مدنی. دوره 7. ش 12. ص 3 - 18.
صدری، سیدمحمد. (1393 هـ.ش). «تحلیل رابطه علیّت و آثار آن در ماهیت اعتباری افعال حقوقی». مطالعات فقه و حقوق اسلامی. دوره 6. ش 11. ص 161 - 190.
صفایی، سیدحسین. (1404 هـ.ش). قواعد عمومی قراردادها (حقوق مدنی جلد دوم). چ 43. تهران: میزان.
الطباطبائی الیزدی، السیدمحمدکاظم. (1370 هـ.ش). حاشیة المکاسب. قم: مؤسسة اسماعیلیان.
طباطبایی قمی، سیدتقی. (1426 هـ). مبانی منهاج الصالحین. ج 8. قم: قلم الشرق.
  طوسی، محمد بن حسن؛ بهبودی، محمدباقر؛ و کشفی، محمدتقی‏. （۱۳۸۷ ه.ش)‏. المبسوط فی فقه الإمامیة ج2. تهران - ایران: مکتبة المرتضویة.
عالی‌پناه، علیرضا، و عزیز‌الله فضلی. (1391 هـ.ش). «چیستی حقوق و چگونگی ارتباط آن با فرهنگ». پژوهش‌نامه حقوق اسلامی. دوره 13. ش 1. ص 5 - 38.
عسگری، جعفر؛ و علی‌اکبر جعفری. (1397 هـ.ش). «مطالعه تطبیقی شرط فسخ و فاسخ در فقه امامیه و حقوق ایران». آموزه‌های حقوقی گواه. دوره 4. ش 1. ص 29 - 54.
علامه حلی، حسن بن یوسف. [بی‌تا]. تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة. قم: مؤسسة الامام الصادق (ع).
علامه حلی، حسن بن یوسف. [بی‌تا]. مبادئ الوصول الى علم الاصول. بیروت: دارالأضواء.
علوی گرگانی، محمدعلی. (۱۳۹۴ هـ.ش). التعلیقة علی تحریر الوسیلة (علوی). ج ۲. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
کاتوزیان، ناصر. (1403 هـ.ش). دوره حقوق مدنی قواعد عمومی قراردادها؛ جلد پنجم (انحلال قرارداد). ج 10. تهران: گنج دانش.
کاسانی، علاءالدین ابی بکر بن مسعود. (۱۴۰۶هـ.ق)، بدائع الصنائع. ج 5. بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ دوم
کرمی کلمتی، فرزاد؛ و سیدمهدی دادمرزی. (1400 هـ.ش). «بررسی فقهی - حقوقی مبانی عدم‌جریان خیار شرط در پاره‌ای از عقود». پژوهش‌های حقوقی. دوره 20. ش 46. ص 113 - 138.
کریمی، عباس؛ محمدهادی جواهرکلام؛ و امیرحسین زرنگ. (1403 هـ.ش). «عدول از شرط فاسخ: نقد و تحلیل رویه قضایی (با نگاهی به حقوق فرانسه و انگلستان)». فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی. دوره 7. ش 24. ص 114 - 169.
محقق سبزواری، محمدباقر. [بی‌تا]. کفایة الأحکام. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
مکارم شیرازی، انوار الاصول،( 1428ق)، ج1، قم. نشر: مدرسه الامام على بن ابى طالب( ع). چاپ دوم.
محقق کرکى، علی بن حسین. (1414 هـ). جامع المقاصد فی شرح القواعد. ج 4. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
محمدی، سیدسجاد؛ سیدابوالفضل موسویان؛ و احمد مرتاضی. (1398 هـ.ش). «امکان‌سنجی بازگشت حضانت مادر با جدایی از همسر دوم». پژوهش‌نامه حقوق اسلامی. دوره 20. ش 2. ص 527 - 550.
مدرسى، سیدمحمدتقى. (1385 هـ.ش). احکام عمومى عقود و قراردادها. قم: انتشارات محبان الحسین (ع).
مدرسی، محمدتقی. (۱۴۲۷ هـ). الفقه الإسلامی: تعلیقات علی العروه الوثقی و مهذب الاحکام. [بی‌جا]: دارالقاری.
میلانی، سید محمدهادی. (۱۴۲۹ ه.ق). کتاب البیع. جلد ۴. قم: مرکز الحقائق الاسلامیه
نقیبی، سیدابوالقاسم؛ و محمد خانی. (1396 هـ.ش). «شرط متأخر و کاربرد آن در حقوق ایران». نشریه مبانی فقهی حقوق اسلامی. دوره 10. ش 2. ص 167 ـ 192.
هراتی، مصطفی. (1402 هـ.ش). «شرط فاسخ در اصلاحات اخیر قانون مدنی فرانسه و محدودیت‌های قانونی ‏و قضایی اعمال آن از منظر حقوق ایران». مطالعات حقوق تطبیقی. دوره 14. ش 1. ص 563 - 582.
یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم؛ و دیگران. (۱۳۷۶ هـ.ش). سؤال و جواب: استفتائات و آراء فقیه کبیر حاج سیدمحمدکاظم یزدی (طاب ثراه) صاحب عروة الوثقی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.

Files

Share

How to cite

Statistics